<\/p>\n
To co wielkie, cz\u0119sto bywa w tym co niepozorne. (\u2026) Tak jest w \u017cyciu, \u017ce to co proste, niepozorne , niezauwa\u017cone, kryje w sobie wielko\u015b\u0107\u201d – takim s\u0142owami Odynariusz \u2013 Ksi\u0105dz Biskup prof. dr Jozef \u017byci\u0144ski 10 wrze\u015bnia 1994 zako\u0144czy\u0142 homili\u0119, wyg\u0142oszon\u0105 podczas po\u015bwiecenia i otwarcia Muzeum Parafialnego Sztuki Ludowej im. Ksi\u0119dza Kanonika Edwarda Nitki w Paszynie[1]<\/a> Te s\u0142owa dog\u0142\u0119bnie oddaj\u0105 obraz fenomenu paszy\u0144skiego \u2013 niepozorny ale wielki.<\/p>\n Paszyn ma\u0142a wioska, po\u0142o\u017cona w kotlinie malowniczego Beskidu S\u0105deckiego, oddalona 10 km na wsch\u00f3d od Nowego S\u0105cza, przy starym \u015bredniowiecznym szlaku, \u0142\u0105cz\u0105cym podkarpackie miasteczka. Wie\u015b uchodzi\u0142a za biedn\u0105 i raczej nie ciesz\u0105c\u0105 si\u0119 zbyt dobr\u0105 opini\u0105 w okolicy, do czasu, a\u017c przyby\u0142 tam jako nowy proboszcz ks. Edward Nitka \u2013 tw\u00f3rca Fenomenu Paszy\u0144skiego.<\/p>\n Ksi\u0105dz Edward Nitka urodzi\u0142 si\u0119 3 stycznia 1919 roku w Ropicy Polskiej ko\u0142o Gorlic w ch\u0142opskiej rodzinie. Uko\u0144czy\u0142 gimnazjum w Gorlicach i seminarium duchowne w Tarnowie. \u015awi\u0119cenie kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 3 czerwca 1944 roku w katedrze tarnowskiej z r\u0105k Ksi\u0119cia \u2013 Metropolity Krakowskiego Adama Stefana Sapiehy. Po wojnie by\u0142 wikarym w parafiach Diecezji Tarnowskiej. W 1957 roku zosta\u0142 proboszczem w Paszynie. Od 1972 roku pe\u0142ni\u0142 funkcje dziekana. By\u0142 kapelanem Armii Krajowej, pseudonim \u201eEdek\u201d. Zmar\u0142 w wieku 62 lat (po 25 latach pos\u0142ugi w parafii Paszyn) w nowos\u0105deckim szpitalu, 12 sierpnia 1981 roku. Jego odej\u015bcie by\u0142o zbyt wczesne i jak napisa\u0142 Antoni Kroh[2]<\/a> \u201eNiew\u0105tpliwie wp\u0142yw na jego przedwczesn\u0105 \u015bmier\u0107 mia\u0142a \u00f3wczesna atmosfera, coraz trudniejsza do zniesienia dla cz\u0142owieka, kt\u00f3ry i cieszy\u0142 si\u0119 i cierpia\u0142 o wiele mocniej, bo za siebie i za innych\u201d [3]<\/a><\/p>\n \u201eLudzie, poubierani \u015bwi\u0105tecznie, rozsiedli si\u0119 na trawie, miastowi wystawili twarze do s\u0142o\u0144ca, paszyniacy pochowali si\u0119 w cieniu, muzykanci od\u0142o\u017cyli tr\u0105by pod krzaki, jacy\u015b m\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani biegali z aparatami fotograficznymi, dzieci goni\u0142y si\u0119 w berka dooko\u0142a biskupiego mercedesa i by\u0142oby jak na ludowym festynie, gdyby nie to, \u017ce wielu ludzi p\u0142aka\u0142o\u201d[4]<\/a> <\/p>\n \u201eW d\u0142ugim kondukcie pogrzebowym, prowadzonym przez Ordynariusza Diecezji \u2013 Biskupa Jerzego Ablewicza, w asy\u015bcie biskup\u00f3w sufragan\u00f3w: Piotra Bednarczyka i J\u00f3zefa Gucwy- ponad stu kap\u0142an\u00f3w (\u2026) dalej bardzo wiele si\u00f3str zakonnych, delegacje \u015brodowisk tw\u00f3rczych, liczni znajomi z dalekich nawet stron, i przede wszystkim oni: parafianie, a w\u015br\u00f3d nich szczeg\u00f3lnie ci, kt\u00f3rych rozbudzi\u0142 duchowo i ods\u0142oni\u0142 przed nimi nowy \u015bwiat, tak doczesny jak i wieczny. (\u2026) \u0141ez swoich nie ukrywa\u0142 i Arcypasterz Diecezji Tarnowskiej\u201d [5]<\/a> . Powy\u017csze dwa opisy pogrzebu ks. Edwarda Nitki, oddaj\u0105 najwyra\u017aniej wielko\u015b\u0107 tego kap\u0142ana, kt\u00f3ry dokona\u0142 w swoim \u017cyciu rzeczy niemo\u017cliwych. A spos\u00f3b realizacji by\u0142 bardzo prosty: kocha\u0142 swojego bli\u017aniego.<\/p>\n Ksi\u0105dz Nitka zdobywa\u0142 sympatie swoich parafian poprzez swoj\u0105 pos\u0142ug\u0119 i prac\u0119, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142 bardzo dobrze od dzieci\u0144stwa. Nigdy nie pokazywa\u0142 wy\u017cszo\u015bci swoim owieczkom ale razem z nimi pracowa\u0142 i zabiega\u0142 o lepszy byt. Najdoskonalej opis ksi\u0119dza Nitki oddaj\u0105 s\u0142owa jednego z najwi\u0119kszych rze\u017abiarzy paszy\u0144skich Piotra Ko\u017cucha, kt\u00f3ry zawsze powtarza\u0142: \u201eKsi\u0105dz Nitka to by\u0142 ksi\u0105dz pe\u0142na g\u0119b\u0105\u201d.<\/p>\n Kiedy w 1957 roku zosta\u0142 proboszczem w Paszynie[6]<\/a> ( o to aby pozosta\u0142 w poprzednie parafii Borz\u0119cin proboszczem, zabiegali parafianie tak intensywnie, \u017ce ca\u0142a \u00f3wczesna Polska o tym pisa\u0142a) od razu zabra\u0142 si\u0119 za prac\u0119 na rzecz parafian i z parafianami. Motywowa\u0142 ich do pracy doprowadzaj\u0105c wie\u015b do lepszego bytu. By\u0142 cz\u0142owiekiem renesansu Paszyna. Pracowa\u0142 przy budowie dr\u00f3g, doradza\u0142 prawnie, medycznie, zabiega\u0142 o zdobycie pracy dla swoich owieczek, mi\u0119dzy innymi podj\u0105\u0142 pr\u00f3by utworzenia o\u015brodka wikliniarskiego w Paszynie, kt\u00f3ry da\u0142by mieszka\u0144com miejsce pracy. By\u0142 te\u017c \u201elikwidatorem\u201d. Po dw\u00f3ch latach proboszczowania w Paszynie w Kronice Ko\u015bcielnej zapisa\u0142, jako g\u0142\u00f3wn\u0105 wiadomo\u015b\u0107, \u017ce \u201eKominy bimbrowni ju\u017c nie dymi\u0105\u201d.<\/p>\n \u201eBy\u0142 wysokiej klasy m\u00f3wc\u0105. Umia\u0142 modulowa\u0107 g\u0142os, pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 gestami. S\u0142uchacze wisieli mu na ustach. Wywo\u0142ywa\u0142 u nich \u015bwi\u0119ty niepok\u00f3j w my\u015bl s\u0142\u00f3w Chrystusowych: Nie przyszed\u0142em przynie\u015b\u0107 wam pok\u00f3j, ale miecz.<\/em> Ks. Nitki nie da\u0142o si\u0119 s\u0142ucha\u0107 oboj\u0119tnie. Trzeba si\u0119 by\u0142o albo zachwyca\u0107, albo denerwowa\u0107 i zabra\u0107 do roboty\u201d[7]<\/a> Jego wiara w drugiego cz\u0142owieka sprawi\u0142a, \u017ce dostrzeg\u0142 potencja\u0142 w rze\u017abach Wojtka Oleksego \u2013 g\u0142uchoniemego brata miejscowego ko\u015bcielnego, urodzonego w 1903 roku.<\/p>\n Nie zniech\u0119ci\u0142a ksi\u0119dza Nitki pierwsza, negatywna ocena prac Wojciecha Oleksego, przez Muzeum w Nowym S\u0105czu, postanowi\u0142 dalej motywowa\u0107 swoich parafian do rze\u017abienia, widz\u0105c w tym ich przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n W 1966 roku do Paszyna przyjecha\u0142 kolekcjoner sztuki ludowej dr Boles\u0142aw Nawrocki[8]<\/a> i zabra\u0142 do Warszawy dzie\u0142a Wojtka Oleksego oraz Mieczys\u0142awa Piwki. W \u015blad za nim przyby\u0142 do wsi prof. J\u00f3zef Grabowski, dyrektor Muzeum Etnograficznego w Warszawie, kt\u00f3ry w \u00f3wczesnych czasach zajmowa\u0142 si\u0119 sztuk\u0105 ludow\u0105. Jego pozytywna ocena spowodowa\u0142a, \u017ce Wojtek Oleksy z Paszyna otrzyma\u0142 stypendium Ministerstwa Kultury, kt\u00f3re by\u0142o dla niego tym, czym Oskar dla filmowca. Doceniony i zmotywowany tworzy\u0142 coraz to nowsze dzie\u0142a, posypa\u0142y si\u0119 nagrody, wyr\u00f3\u017cnienia i zam\u00f3wienia na rze\u017aby. W 1976 roku Wojciech Oleksy otrzyma\u0142 nagrod\u0119 im. Brata Alberta za wybitne osi\u0105gni\u0119cia w zakresie rze\u017aby sakralnej.<\/p>\n <\/p>\n Pomimo pocz\u0105tkowej niech\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w do rze\u017aby, kt\u00f3re uwa\u017cano za brzydkie, z roku na rok wzrasta\u0142a liczba rze\u017abiarzy. Ksi\u0105dz Nitka zach\u0119ca\u0142 m\u0142odych i starych do rze\u017abienia, przyjmuj\u0105c ich rze\u017aby na plebanie, gdzie z dnia na dzie\u0144 powi\u0119ksza\u0142a si\u0119 kolekcja. Proboszcz przyjmowa\u0142 ka\u017cd\u0105 prac\u0119, za kt\u00f3r\u0105 wynagradza\u0142 artyst\u00f3w drobnymi kwotami. Zaj\u0119cie to sta\u0142o si\u0119 dla miejscowych sposobem na zarobek. Ksi\u0105dz Nitka jako mecenas sztuki paszy\u0144skiej i doskona\u0142y menager umia\u0142 te dzie\u0142a zareklamowa\u0107 \u015bwiatu. Wystawia\u0142 je w licznych konkursach i pokazywa\u0142 na wystawach, gdzie zdobywa\u0142y najwy\u017csze nagrody i uznanie koneser\u00f3w sztuki ludowej. I takim sposobem do paszy\u0144skich rze\u017abiarzy \u2013 samouk\u00f3w, zjecha\u0142a telewizja a za ni\u0105 ca\u0142y \u015bwiat, kierowany ciekawo\u015bci\u0105 poznania osobi\u015bcie fenomenu paszy\u0144skiego i zdobycia tych unikatowych dzie\u0142. W kronice powsta\u0142ego muzeum paszy\u0144skiego[9]<\/a> s\u0105 m.in. wpisy koneser\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata, przedstawicieli najwy\u017cszych w\u0142adz w kraju, ambasador\u00f3w i konsul\u00f3w pa\u0144stw europejskich. Pierwszy na wi\u0119ksz\u0105 miar\u0119 zbi\u00f3r \u015bwi\u0105tk\u00f3w paszy\u0144skich znalaz\u0142 si\u0119 u niemieckiego kolekcjonera Ludwiga Zimmerera, rezyduj\u0105cego w Warszawie dziennikarza.[10]<\/a><\/p>\n Za czas\u00f3w ks. Nitki najwi\u0119ksze nasilenie tw\u00f3rczo\u015bci rze\u017abiarskiej przypad\u0142o na lata 1975-1978. W kronice Ekspozycji Paszy\u0144skiego Talentu zapisa\u0142, \u017ce w 1976 roku dzia\u0142a\u0142o 37 rze\u017abiarzy i 30 malarek, a w 1978 roku 56 rze\u017abiarzy oraz 30 malarzy i malarek[11]<\/a> Powstawa\u0142y prace naukowe na temat fenomenu paszy\u0144skiego oraz tw\u00f3rc\u00f3w ludowych . Tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 paszy\u0144sk\u0105 interesowa\u0142 si\u0119 m.in. Aleksander Jackowski. [12]<\/a> Przedmiotem prac naukowych, magisterskich by\u0142 bardzo cz\u0119sto Wojciech Oleksy, jako jeden z najbardziej reprezentatywnych tw\u00f3rc\u00f3w paszy\u0144skich.<\/p>\n \u201ePi\u0119kno nale\u017cy wesprze\u0107, bo tworz\u0105 je nieliczni, a potrzebuje go wiele\u201d \u2013 te s\u0142owa Goethego zapisa\u0142 ks. Nitka w kronice[13]<\/a> i je wype\u0142ni\u0142 tworz\u0105c z nieznanej, ubogiej wsi pod Nowym S\u0105czem, centrum Sztuki Ludowej \u2013 zwany Fenomenem Paszy\u0144skim. A sam jako kustosz swoich parafian podejmowa\u0142 znawc\u00f3w sztuki, badaczy, kolekcjoner\u00f3w, student\u00f3w, by\u0142 przewodnikiem dla zwiedzaj\u0105cych turyst\u00f3w.<\/p>\n Fenomen ksi\u0119dza Nitki by\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tym, \u017ce zacz\u0105\u0142 rozwija\u0107 sztuk\u0119 rze\u017abienie u najbiedniejszych, g\u0142uchych, kalek, chorych psychiczne a nast\u0119pnie zach\u0119ca\u0142 do tego rzemios\u0142a r\u00f3wnie\u017c zdrowych mieszka\u0144c\u00f3w. Dzisiejsza nauka okre\u015bla to zjawisko jako arteterapi\u0119[14]<\/a> a by\u0107 mo\u017ce to sztuka ,l\u2019art brut<\/a>. Duszpasterska dzia\u0142alno\u015b\u0107 ksi\u0119dza, troska o pokrzywdzonych przez los sprawi\u0142y, \u017ce powsta\u0142 Fenomen Paszy\u0144ski. Wie\u015b Paszyn pomimo, \u017ce za\u0142o\u017cona w 1365 roku przez mieszczan nowos\u0105deckich, tak naprawd\u0119 zosta\u0142a stworzona przez ks. Nitk\u0119. Skala jak\u0105 przyj\u0119\u0142a za czas\u00f3w ks. Nitki tw\u00f3rczo\u015b\u0107 ludowa nie by\u0142a i nie ma w \u017cadnym innym miejscu na \u015bwiecie.<\/p>\n Oddaj\u0105c ho\u0142d ksi\u0119dzu Nitce nale\u017cy nazwa\u0107 go ojcem arteterapii, przez kt\u00f3r\u0105 podkre\u015bli\u0142 \u015bwiatu godno\u015b\u0107 ka\u017cdego cz\u0142owieka. Sekret ksi\u0119dza Edwarda Nitki tkwi w wzbudzeniu zapa\u0142u do pracy artystycznej swoich owieczek, i dowarto\u015bciowaniu ich w poczuciu w\u0142asnej godno\u015bci oraz opinii spo\u0142ecznej. By\u0142 te\u017c dla \u015bwiata interpretatorem sztuki paszy\u0144skiej. Zdoby\u0142 przydomek \u201ekolekcjoner\u201d lub \u201eznawca\u201d sztuki ludowej.<\/p>\n Ks. Edward Nitka otrzyma\u0142 wiele wyr\u00f3\u017cnie\u0144, m.in. Ministra Kultury i Sztuki. W 1978 roku otrzyma\u0142 nagrod\u0119 im. Oskara Kolberga za wk\u0142ad w podtrzymywaniu i kontynuowaniu kultury ludowej .<\/p>\n Ukocha\u0142 ludowo\u015b\u0107 ks. Nitka ponad wszystko. \u015awiadczy o tym jego ca\u0142e \u017cycie ale i r\u00f3wnie\u017c wpisy w kronikach. W roku 1958 tak opisywa\u0142 tradycje kol\u0119dnicze w parafii: \u201e W dzie\u0144 Bo\u017cego Narodzenia, tak mali jak i wielcy, tak\u017ce \u017conaci i powa\u017cni, chodz\u0105 po kol\u0119dzie z gwiazd\u0105. Niekt\u00f3re gwiazdy tak misternie wykonane, \u017ce nadaj\u0105 si\u0119 wprost do muzeum. (\u2026) Gdy\u015b mi\u0119kki i czu\u0142y w usposobieniu, to musisz s\u0142uchaj\u0105c tego, wyci\u0105gn\u0105\u0107 z kieszeni chusteczk\u0119, by otrze\u0107 \u0142zy dziwnego szcz\u0119\u015bcia, rado\u015bci i wzruszenia religijnego. O, tak! \u2013 tego z polskiej duszy nie wyrwie chyba \u017cadna si\u0142a i \u017cadna przemoc\u201d [15]<\/a><\/p>\n Pozostawi\u0142 po sobie dwie wielotomowe kroniki w kt\u00f3rej spisywa\u0142 \u017cycie swoich parafian i udzia\u0142 Paszyna w tworzeniu kultury regionu. Pierwsza to Kronika Parafialna, kt\u00f3r\u0105 kontynuowa\u0142 po swoich poprzednikach , druga to Kronika Ekspozycji Paszy\u0144skiego Talentu, kt\u00f3r\u0105 rozpocz\u0105\u0142 pisa\u0107 w kwietniu 1975 roku. Pomimo, \u017ce data pierwszego wpisu przypada na pe\u0142ny rozkwit sztuki paszy\u0144skiej to znajdujemy w niej historie Fenomenu Paszy\u0144skiego od samego pocz\u0105tku. <\/p>\n Miejmy nadzieje, \u017ce Fenomen Paszy\u0144ski doczeka si\u0119 studi\u00f3w kompleksowych przy wsp\u00f3\u0142udziale medycyny, psychiatrii, psychologii, socjologii, pedagogiki i duszpasterstwa. Pierwsze kroki w tym kierunku podj\u0105\u0142 ks. prof. W\u0142adys\u0142aw Smole\u0144.[16]<\/a><\/p>\n Na stronie nagrody im. Oskara Kolberga widnieje wpis: \u201eDzi\u015b z Paszyna ulecia\u0142 duch sztuki, pozosta\u0142a jedynie ch\u0119\u0107 zarobkowania. Pozosta\u0142a te\u017c ciekawa i niezwyk\u0142a kolekcja rze\u017ab stworzona przez zmar\u0142ego przedwcze\u015bnie ,,mecenasa\u201d, a pieczo\u0142owicie chroniona i eksponowana przez nast\u0119pc\u0119. Pozosta\u0142a te\u017c pami\u0119\u0107 o skromnym cz\u0142owieku w pocerowanej sutannie, kt\u00f3ry opr\u00f3cz Boga potra\ufb01\u0142 dostrzec drugiego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w pewnym momencie ju\u017c nie potra\ufb01\u0142 nie rze\u017abi\u0107\u201d [17]<\/a><\/p>\n A przecie\u017c bp Piotr Bednarczyk- kaznodzieja przy trumnie z\u0142o\u017cy\u0142 ks. Nitce obietnice:<\/p>\n \u201eNie b\u00f3j si\u0119 Edziu! Kolego Drogi, Dziekanie i Proboszczu, Tw\u00f3rco O\u015brodka Paszy\u0144skiego. Wszystko u\u0142o\u017cy si\u0119 dobrze. Przyjdzie nast\u0119pca, kt\u00f3ry Twoje dzie\u0142o poprowadzi dalej. \u017baden \u015bwi\u0105tek nie zginie. Wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej budynek muzeum powstanie, a zgromadzone w nim eksponaty b\u0119d\u0105 g\u0142osi\u0107 chwa\u0142\u0119 Boga, Matki Naj\u015bwi\u0119tszej i \u015bwi\u0119tych, b\u0119d\u0105 m\u00f3wi\u0107 o b\u00f3lach i cierpieniach, doli i niedoli ich tw\u00f3rc\u00f3w, rze\u017abiarzy \u2013 malarzy; b\u0119d\u0105 m\u00f3wi\u0107 o Tobie, kt\u00f3ry by\u0142e\u015b dusz\u0105 i sercem tej wspania\u0142ej metody duszpasterskiej. Odchodzisz od nas ale zostajesz w swoim dziele, jakie stworzy\u0142e\u015b\u201d[18]<\/a> <\/p>\n Ksi\u0105dz Edward Nitka \u201edla polskiej kultury uczyni\u0142 wi\u0119cej ni\u017c wielu utytu\u0142owanych, obsypywanych zaszczytami i nagrodami tw\u00f3rc\u00f3w i dzia\u0142aczy\u201d tak o ksi\u0119dzu napisa\u0142 znany badacz kultury ludowej Aleksander Jackowski.[19]<\/a> <\/p>\n Rok 2020 zosta\u0142 ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej rokiem \u015awi\u0119tego Jana Paw\u0142a II. W tym te\u017c roku 7 czerwca Kardyna\u0142 Stefan Wyszy\u0144ski zostanie wyniesiony na O\u0142tarze i og\u0142oszony b\u0142ogos\u0142awionym. Jest to okazja aby wspomnie\u0107 wydarzenie z 1978 roku w Szczepanowie. W czasie obchodu jubileuszu 900 \u2013 lecia \u015bmierci \u015awi\u0119tego Stanis\u0142awa, biskup Piotr Bednarczyk, wikariusz generalny i kolega kursowy ksi\u0119dza Nitki z lat seminaryjnych, zorganizowa\u0142 tam wystaw\u0119 sztuki ludowej z ca\u0142ej diecezji. Oczywi\u015bcie wi\u0119kszo\u015b\u0107 kolekcji stanowi\u0142y dzie\u0142a paszy\u0144skie. Wystaw\u0119 zwiedzili liczni przedstawiciele Episkopatu Polski z Prymasem Kardyna\u0142em Stefanem Wyszy\u0144skim i \u00f3wczesnym Metropolit\u0105 Krakowskim Karolem Wojty\u0142\u0105 na czele, kt\u00f3rzy nie ukrywali zachwytu nad \u015bwi\u0105tkami paszy\u0144skimi. W\u015br\u00f3d podziwiaj\u0105cych te dzie\u0142a by\u0142o r\u00f3wnie\u017c kilkaset duchownych z ca\u0142ej diecezji , nie wspominaj\u0105c o tysi\u0105cach go\u015bci i pielgrzym\u00f3w. Wystawa ta doczeka\u0142a si\u0119 wielu recenzji medialnych oraz opisu w urz\u0119dowym pi\u015bmie Diecezji Tarnowskiej Currenda, gdzie szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119cono ekspozycji Paszyna. Norbert Lip\u00f3czy tak opisuje t\u0105 wystaw\u0119:<\/p>\n \u201eZ takim do\u015bwiadczonym zespo\u0142em, pe\u0142nym zapa\u0142u i talentu, m\u00f3g\u0142 ks. Nitka \u015bmia\u0142o wyst\u0105pi\u0107 z ambitnym zamierzeniem, wypowiedzenia w klockach lipowych a i na szkie\u0142kach w barwach t\u0119czy, legend o \u017cyciu i \u015bmierci \u015bw. Stanis\u0142awa. (\u2026) Zawsze gdy ogl\u0105dam dzie\u0142a \u015bwi\u0105tkarzy, zw\u0142aszcza wybitniejszych staram si\u0119 wg\u0142\u0119bi\u0107 w ich dusz\u0119 i wtedy jestem zaskoczony bogactwem ich natury. Naiwno\u015b\u0107 i prostota wyrazu, oszcz\u0119dno\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w formalnych, rytmiczno\u015b\u0107 wszystkich akcent\u00f3w, oto cechy, kt\u00f3rymi zupe\u0142nie nie\u015bwiadomie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 nasi tw\u00f3rcy ludowi w d\u0105\u017ceniu do wydobycia g\u0142\u0119boko humanistycznych tre\u015bci. S\u0105 oni wolni od wyuczonych zasad, kt\u00f3re mog\u0142yby im umo\u017cliwi\u0107 \u0142atwiejsze obrazowanie \u015bwiata. Dlatego cz\u0119sto spotykamy w ich pracach do\u015b\u0107 du\u017ce deformacje, i dlatego r\u00f3wnie\u017c obce jest im perspektywiczne oddanie przestrzeni. Maluj\u0105c czy rze\u017abi\u0105c, kieruj\u0105 si\u0119 przede wszystkim subiektywnym swoim sposobem widzenia i traktowania rzeczy, i st\u0105d w\u0142a\u015bnie pochodzi \u00f3w w\u0142asny, swoisty wdzi\u0119k i urok ich tw\u00f3rczo\u015bci. (\u2026) Oto Zenon G\u0142\u00f3d, ucze\u0144 klasy VIII szko\u0142y podstawowej, maj\u0105cy zaledwie 16 lat, przedstawi\u0142 rze\u017ab\u0119 pt. \u201e\u015awi\u0119ty Stanis\u0142aw przed s\u0105dem kr\u00f3la\u201d. Hieratyczne postaci o wielkich g\u0142owach, przyci\u0119\u017ckich, kanciastych cia\u0142ach, wykonane s\u0105 w manierze jakby kubistycznej. W przeciwie\u0144stwie jednak do kubizmu, ongi\u015b tak modnego w salonach malarskich, rze\u017aba ch\u0142opca nie jest manier\u0105, lecz prostym i szczerym sposobem wyra\u017cenia dramatycznych chwil. Piotr Ko\u017cuch (ur. 1940), robotnik wiejski, opracowa\u0142 ten sam temat co Jan Pogwizd (ur. 1959r.) a mianowicie \u201eOr\u0142y strzeg\u0105ce cia\u0142a\u201d. Legendarne or\u0142y strzeg\u0105 zw\u0142ok M\u0119czennika, siedz\u0105c na s\u0142upkach malowanych w pasy, przypominaj\u0105cych szlabany lub s\u0142upy graniczne. Czy nie s\u0105 to wyd\u017awi\u0119ki wsp\u00f3\u0142czesnych asocjacji u tego starszego ju\u017c blisko 40 \u2013 letniego cz\u0142owieka, gdzie szlaban staje si\u0119 symbolem stra\u017cy i bezpiecze\u0144stwa. Podobnie zreszt\u0105 w omawianej poprzednio rze\u017abie G\u0142oda, symbolem w\u0142adzy s\u0105 dwie postacie stoj\u0105ce u boku kr\u00f3la Boles\u0142awa \u015amia\u0142ego, przypominaj\u0105ce ubiorem dzisiejszych \u017co\u0142nierzy\u201d[20]<\/a> .<\/p>\n Na wystawie znalaz\u0142o si\u0119 te\u017c wiele innych rze\u017ab z Paszyna, m.in. Anny Pado\u0142- Pieta, Ewy Pogwizd \u2013 Wskrzeszenie Piotrowina.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> Ks. Roman Fr\u0105czek, Po\u015bwiecenie i otwarcie muzeum parafialnego sztuki ludowej im. Ksi\u0119dza Kanonika Edwarda Nitki w Paszynie, Almanach Sadecki R.IV Nr 4 (13), Nowy S\u0105cz, 1995 r.<\/p>\n [2]<\/a> Antoni Kroh ur. 16 sierpnia<\/a> 1942<\/a> w Warszawie<\/a>, polski pisarz, etnograf, t\u0142umacz, badacz i kurator wystaw po\u015bwi\u0119conych kulturze ludowej. Laureat Nagrody im. ks. Prof. Boles\u0142awa Kumora w kategorii \u201eS\u0105decki autor\u201d (2014) i w kategorii \u201eKsi\u0105\u017cka o S\u0105decczy\u017anie (2019), kt\u00f3r\u0105 otrzyma\u0142a za ksi\u0105\u017ck\u0119, pt. \u201ePowr\u00f3t na S\u0105decczyzn\u0119\u201d <\/p>\n [3]<\/a> Rocznik S\u0105decki, 1992, t.20, s. 325-332. (325)<\/p>\n [4]<\/a> RS. 1992, t.20, s. 325-332. (325).<\/p>\n [5]<\/a> Ks. W\u0142adys\u0142aw Szczebak, Ksi\u0105dz Edward Nitka, Paszyn i sztuka ludowa w: Ks. Edward Nitka i Parafia Paszyn, Nadbitka z Currendy Nr 9 \u2013 12 (82), Tarn\u00f3w 1982<\/p>\n [6]<\/a> Parafia Paszyn by\u0142a erygowana w 1938 roku.<\/p>\n [7]<\/a> Biskup Piotr Bednarczyk , przem\u00f3wienie na Pogrzebie ks. Edwarda Nitki w: Ks. Edward Nitka i Parafian Paszyn , s. 3, Nadbitka z Currendy Nr 9-2(82). Tarn\u00f3w 1982<\/p>\n [8]<\/a>Boles\u0142aw Nawrocki (1924-2008), prawnik, muzyk, muzykolog, mecenas sztuki. By\u0142 synem znanego malarza Boles\u0142awa Antoniego Nawrockiego (1877-1946), kolekcjonera malarstwa europejskiego. Boles\u0142aw Nawrocki wraz z \u017con\u0105 Lin\u0105 Carminati- Nawrock\u0105, by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem unikatowej w skali \u015bwiata Kolekcji Sztuki Ludowej i Nieprofesjonalnej. Obok zainteresowa\u0144 kolekcjonerskich, po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pracy spo\u0142ecznej i kulturalnej. Zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w sprowadzenie do Polski pami\u0105tek po prezydencie prof. Ignacym Mo\u015bcickim i przekazanie ich na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 w Cz\u0119stochowie. Sprawowa\u0142 opiek\u0119 nad tw\u00f3rcami ludowymi, w szczeg\u00f3lno\u015bci z punktu widzenia prawa autorskiego. W swojej kolekcji posiada\u0142 rze\u017aby Wojciecha Oleksego, Stanis\u0142awa Miki z Paszyna, Jana Gruceli z Piwnicznej. W centrum zainteresowa\u0144 kolekcjonera zawsze by\u0142 cz\u0142owiek \u2013 tw\u00f3rca i jego dzie\u0142o, integralnie zwi\u0105zane z biografi\u0105 autora. Za ka\u017cdym razem dokumentowa\u0142 wizyty u artyst\u00f3w \u2013 fotografowa\u0142, nagrywa\u0142 z nimi wywiady. Przechowywa\u0142 korespondencj\u0119. Dba\u0142 o rodow\u00f3d kolekcji, na bie\u017c\u0105co tworz\u0105c kroniki ze swoich wyjazd\u00f3w. Archiwalia te, zw\u0142aszcza bogaty zbi\u00f3r fotografii, stanowi\u0105 obecnie doskona\u0142y materia\u0142 ilustracyjny. Dla dr Boles\u0142awa Nawrockiego najcenniejsza by\u0142a relacja tw\u00f3rca \u2013 dzie\u0142o, tw\u00f3rca \u2013 kolekcjoner, kolekcjoner \u2013 rodzina i otoczenie tw\u00f3rcy.<\/p>\n <\/p>\n [9]<\/a> Muzeum zbudowa\u0142 nast\u0119pca ks. Nitki \u2013 ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Janas. Po\u015bwi\u0119cenia i otwarcia Muzeum Parafialnego im. Ksi\u0119dza Kanonika Edwarda Nitki w Paszynie dokona\u0142 10 wrze\u015bnia 1994r. Ordynariusz Diecezji Tarnowskie, prof. J\u00f3zef \u017byci\u0144ski.<\/p>\n [10]<\/a> Ludwig Zimmerer (ur. 1924<\/a> w Augsburgu<\/a>, zm. 18 wrze\u015bnia<\/a> 1987<\/a> w Krakowie<\/a>) \u2013 niemiecki<\/a> dziennikarz, korespondent zachodnioniemieckich medi\u00f3w w Polsce, a tak\u017ce kolekcjoner sztuki ludowej. W 1956 zosta\u0142 pierwszym po wojnie akredytowanym korespondentem z Niemiec Zachodnich<\/a>. W tym samym roku przyjecha\u0142 do Polski, gdzie zamieszka\u0142 na sta\u0142e. By\u0142 kolekcjonerem dzie\u0142 sztuki ludowej i nieprofesjonalnej<\/a>. Stworzy\u0142 najwi\u0119kszy tego rodzaju zbi\u00f3r prywatny w Polsce (oko\u0142o 5 tys. przedmiot\u00f3w), zawieraj\u0105cy m.in. obrazy, rze\u017aby, tkaniny. Jego pasji w 1978 Andrzej Wajda<\/a> po\u015bwi\u0119ci\u0142 film dokumentalny Zaproszenie do wn\u0119trza<\/a><\/em>. W swoim testamencie Ludwig Zimmerer wyrazi\u0142 wol\u0119 oddania kolekcji w\u0142a\u015bciwej instytucji muzealnej. W 2009 jej cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a przekazana do Pa\u0144stwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie<\/a>. <\/p>\n [11]<\/a> Ks. Edward Nitka, Kronika Ekspozycji Paszy\u0144skiego Talentu, T II s. 45<\/p>\n [12]<\/a> Aleksander Jackowski ur. 19 stycznia<\/a> 1920<\/a> w Warszawie<\/a>, zm. 1 stycznia<\/a> 2017<\/a> tam\u017ce \u2013 polski antropolog kultury, etnograf, krytyk sztuki. Autor wielu prac o sztuce ludowej<\/a>, wsp\u00f3\u0142czesnej<\/a>, l\u2019art brut<\/a>, naiwnej<\/a>. Wychowywa\u0142 si\u0119 w Warszawie, w rodzinie inteligenckiej. W 1940 r. zosta\u0142 zes\u0142any ze Lwowa<\/a> na Syberi\u0119. Tam zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z kultur\u0105 ludow\u0105 Chant\u00f3w<\/a>. Studiowa\u0142 socjologi\u0119, ucz\u0119szcza\u0142 na wyk\u0142ady z historii sztuki. By\u0142 kierownikiem Zak\u0142adu Sztuki Ludowej i Nieprofesjonalnej w Pa\u0144stwowym Instytucie Sztuki (p\u00f3\u017aniej Instytut Sztuki PAN<\/a>), organizatorem Akcji Zbierania Folkloru Muzycznego i S\u0142ownego. W latach 1952\u20131998 by\u0142 redaktorem naczelnym kwartalnika \u201eKonteksty. Polska Sztuka Ludowa<\/a>\u201d. Do 1984 r. kierowa\u0142 pracowni\u0105 Sztuki Nieprofesjonalnej w Instytucie Sztuki PAN. Jest autorem ponad 400 tekst\u00f3w o sztuce ludowej<\/a>, wsp\u00f3\u0142czesnej<\/a>, l\u2019art brut<\/a>, naiwnej<\/a>. By\u0142 wieloletnim wsp\u00f3\u0142pracownikiem Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej<\/a> Uniwersytetu Warszawskiego<\/a>, cz\u0142onkiem Komitetu Nauk Etnologicznych PAN<\/a>, Rady Fundacji Kultury, Rady Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej, jurorem konkurs\u00f3w \u201eMa\u0142e Ojczyzny\u201d.<\/p>\n [13]<\/a> Kronika Ekspozycji Paszy\u0144skiego Talentu KEPT II, s. 156 <\/p>\n [14]<\/strong><\/a> Arteterapia<\/strong> – <\/strong>dla os\u00f3b poddaj\u0105cych si\u0119 arteterapii<\/strong> rysunek, malarstwo, taniec lub rze\u017aba s\u0105 bram\u0105 do \u015bwiata wewn\u0119trznego \u2013 \u015bwiata uczu\u0107 i emocji, kt\u00f3ry cz\u0119sto jest dla nich zamkni\u0119ty lub bardzo ci\u0119\u017cko dotrze\u0107 do niego przy pomocy innych metod.<\/p>\n [15]<\/a> Kronika Parafialna I, s. 42-43<\/p>\n [16]<\/a> Smole\u0144 W\u0142adys\u0142aw (1914\u20141988) ksi\u0105dz, doktor teologii i filozofii, historyk i historyk sztuki, profesor nadzwyczajny Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, konserwator zabytk\u00f3w sztuki ko\u015bcielnej. Kolekcjoner sztuki ludowej. Swoje zbiory przekaza\u0142 do Muzeum KUL. Urodzi\u0142 si\u0119 w M\u0119cinie, powiat limanowski. Wielki patriota, przeciwstawiaj\u0105cy si\u0119 w\u0142adzy komunistycznej, zmar\u0142 w nie do ko\u0144ca wyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n [17]<\/a> http:\/\/www.nagrodakolberg.pl\/laureaci-ks._edward_nitka<\/a><\/p>\n [18]<\/a> Ks. W\u0142adys\u0142aw Szczebak, Ksi\u0105dz Edward Nitka, Paszyn i sztuka ludowa. Currenda Nr 9 \u2013 12 (82), Tarn\u00f3w 1982<\/p>\n